Anasayfa > Basın Merkezi > 2009 > Mayıs > 
UNICEF'ten düzenli haber almak için iletişim bilgilerinizi bırakabilirsiniz

Basın Merkezi (5/2009)

2009/05/12 - Domuz Gribi ile ilgili gerçekler


UNICEF, olası bir domuz gribi salgınına karşı BM ortaklarıyla birlikte çalışmalar yürütmektedir. WHO pandemi alarmını dördüncü kademeden beşinci kademeye çıkarmıştır. Bu da hastalığın insandan insana geçme durumunun yaygınlaştığını ve pandemi olasılığının arttığını göstermektedir. UNICEF'in Sağlık Baş Danışmanı Dr. Osman David Mansoor şu açıklamada bulunmuştur: "WHO"ya ek olarak UNICEF'in değeri, yerel topluluklarla çalışarak bu hastalık karşısında ne yapılabileceğine ilişkin mesajları insanlara ulaştırabilme kapasitesinden kaynaklanmaktadır.

UNICEF, ülke hükümetleri, ortakları ve sivil toplum dahil çeşitli paydaşlarla işbirliği halinde, pandemi hazırlığıyla ilgili ailelere ve topluluklara yönelik kritik bilgiler içeren bir pandemi iletişim kaynak materyali geliştirmiştir. ODA-BDT bölgesinde de birçok ülke hastalığa karşı bu tür materyal hazırlamıştır.

Domuz gribi nedir?

Domuz gribi, domuzlarda görülen son derece bulaşıcı bir akut solunum yolu hastalığıdır. Hastalığa yol açan, çeşitli domuz gribi A virüslerinden biridir. Hastalık yaygın, ancak ölümler seyrektir (%1-4). Virüs domuzlar arasında aerosoller, doğrudan ve dolaylı temas ve semptom görülmeyen taşıyıcı domuzlarla yayılmaktadır. Hastalık domuzlar arasında yıl boyunca yaygınlaşabilmekte, ılıman kuşaktaki ülkelerde güz ve kış mevsimlerinde vaka sayısı artmaktadır. Birçok ülkede domuzlara rutin olarak domuz gribi aşısı yapılmaktadır.

Domuz gribi virüsleri arasında en yaygın görüleni H1N1 alt tipidir. Bununla birlikte diğer alt tipler de (örneğin H1N2, H3N1, H3N2) domuzlar arasında görülebilmektedir. H3N2 tipi domuz gribi virüsünün aslında domuzlara ilk kez insanlardan bulaştığı sanılmaktadır. Kimi durumlarda domuzlar aynı anda birden çok virüs tipi taşıyabilmekte, böylece bu virüslere ait genlerin karışması durumu ortaya çıkabilmektedir. Bir dizi kaynaktan gen taşıyan grip virüsü böyle ortaya çıkmakta ve tıp dilinde buna “reassortant virüs” denmektedir. Domuz gribi virüsleri normal olarak türe özgü olmasına ve yalnızca domuzları enfekte etmesine karşın zaman zaman tür engeli de aşılmakta, böylece insanlar da bu hastalığa yakalanabilmektedir.

İnsan sağlığı açısından çıkarılabilecek sonuçlar nelerdir?

Zaman zaman domuz gribi saygınları baş göstermekte, bu hastalığın insanlarda da görüldüğü durumlar bildirilmektedir. Genel olarak bakıldığında hastalığın klinik semptomları mevsimsel grip vakalarındakine benzemektedir. Bununla birlikte, elde edilen klinik bulgular semptomsuz enfeksiyondan ölümle sonuçlanan ağır zatürreeye kadar uzanan geniş bir alana yayılmaktadır.

İnsanlarda domuz gribi enfeksiyonunun tipik klinik belirtisi mevsimsel gribe ve diğer akut üst solunum yolu enfeksiyonlarına benzediğinden, bu vakaların çoğu mevsimsel grip taramaları sırasında rastlantı sonucu saptanabilmektedir. Hafif veya semptomsuz vakalar gözden kaçabilmektedir. Dolayısıyla, bu hastalığın insanlar arasındaki gerçek yaygınlık düzeyi bilinmemektedir.

İnsanlarda domuz gribi nerelerde görüldü?

2007 yılında uygulanmaya başlanan IHR(2005)1 sonra WHO ABD ve İspanya’dan domuz gribi vakaları bildirimleri almıştır.

İnsanlar nasıl enfeksiyon kapar?

İnsanlar domuz gribine genellikle domuzlardan yakalanır. Bununla birlikte, insanlarda görülen kimi domuz gribi vakalarında geçmişte domuzla temas veya domuzların oldukları ortamlarda bulunma gibi verilere rastlanmamıştır. Kimi durumlarda insandan insana bulaşma da görülmüş, ancak bu vakalar yakın temaslar ve dışa kapalı gruplarla sınırlı kalmıştır.

Domuz eti ve ürünleri yemek güvenli midir?

Evet. Domuz gribinin kurallarına göre ve sağlıklı biçimde hazırlanmış domuz etinden veya diğer domuz eti ürünlerinden insanlara geçtiğini gösteren bir veri yoktur. Domuz gribi virüsü, domuz eti ve diğer etlerin pişirilmesine ilişkin genel kılavuzlar doğrultusunda et 160°F/70°C ısıda pişirildiğinde ölmektedir.

Domuzlarda görülen salgınlardan hangi ülkeler etkilenmiştir?

Domuz gribi uluslararası hayvan sağlığı yetkililerine (OIE, www.oie.int) bildirilen hastalıklar arasında yer almamaktadır dolayısıyla bu hastalığın hayvanlar arasında uluslararası dağılımı bilinmemektedir. Hastalık ABD’de endemik durumdadır. Hastalığın domuzlar arasında yaygın görüldüğü yerler arasında Kuzey Amerika, Güney Amerika, Avrupa (Birleşik Krallık, İsveç ve İtalya dahil) ve Afrika (Kenya) ile birlikte Çin ve Japonya dahil doğu Asya’nın kimi yöreleri bulunmaktadır.

Pandemi riski var mı?

Çoğu insanın, özellikle domuzlarla düzenli teması olmayanların, domuz gribi virüsüne karşı bulaşmayı önleyecek bağışıklığa sahip olmamaları olasıdır. Eğer virüs insandan insana etkili biçimde bulaşırsa bir grip pandemisine yol açabilir. Böyle bir virüsün yol açacağı pandeminin etkisini önceden kestirmek güçtür. Bu etki, virüsün canlılığına, insanlar arasındaki mevcut bağışıklık durumuna, mevsimlik grip vakaları sonucu elde edilen antikorlarca sağlanan çapraz korunmaya ve taşıyan faktörüne bağlıdır.

Domuz gribine karşı insanlara uygulanabilecek aşı var mıdır?

İnsanlarda hastalığa yol açan bugünkü domuz gribi virüsünü içeren herhangi bir aşı bulunmamaktadır. Halen mevcut mevsimlik grip aşılarının bu hastalığa karşı korunma sağlayıp sağlayamayacağı da bilinmemektedir. Grip virüsleri çok çabuk değişim geçirebilmektedir. Aşılanan kişilere azami korunma sağlanabilmesi açısından halen yayılmakta olan virüs türüne karşı aşı geliştirilmesi önemlidir. WHO buradan hareketle, en uygun aşı virüsü adayını tespit edebilmek için mümkün olduğunca çok sayıda virüse ulaşmaya çalışmaktadır.

Tedavide kullanılabilecek ilaçlar hangileri?

Bu tür ilaçlar iki kategoride toplanmaktadır: 1) adamantanlar (amantadine ve remantadine), ve 2) influenza neuraminidase inhibitörleri (oseltamivir ve zanamivir).

Daha önceden bildirilen domuz gribi vakalarında hastalar tıbbi bakım olmaksızın ve antiviral ilaçlar almaksızın tam olarak iyileşmişlerdir.

Kimi grip virüsleri antiviral ilaçlara karşı direnç geliştirmekte, böylece tedavide etki sınırlı kalmaktadır. ABD’de en son görülen domuz gribi vakalarında rastlanan virüsler oselatmivir ve zanamivire karşı duyarlı, ancak amantadine ve remantadineye karşı dirençlidir.

Domuz gribi enfeksiyon vakalarında tedavi amaçlı antiviral kullanımı konusunda tavsiyelerde bulunmak için elde yeterince bilgi yoktur. Bu durumda, klinik görevlilerinin, hastanın tedavisi ile ilgili klinik ve epidemiyolojik değerlendirmeler yapmaları, yarar-zarar dengesini gözetmeleri gerekmektedir2. ABD ve Meksika’da halen sürmekte olan enfeksiyon salgınına gelince; ulusal ve yerel yetkililer, virüsün durumundan kalkarak, tedavi amaçlı oseltamivir veya zanamivir kullanılmasını tavsiye etmektedir.

Eğer domuzlarla sürekli temas halindeysem ne yapmam gerekir?

Bugün insanlarda görülen domuz gribi vakalarının, geçmişte veya halen domuzlarda görülen grip benzeri enfeksiyonlarla ilişkili olduğuna dair elde net bir gösterge bulunmamakla birlikte, hasta domuzlarla temasın asgariye indirilmesi ve hasta domuzların yetkililere bildirilmesi tavsiye edilmektedir.

İnsanlarda görülen vakaların çoğunluğu, enfeksiyonlu domuzlarla uzun süreli ve yakın temasın sonucudur. Hayvanlarla her tür temasta hijyen kurallarına uyulması mutlak zorunluluktur ve bu husus hastalıklara yol açan etmenlerden korunma açısından kesim ve kesim sonrası işlemlerde özellikle önem kazanır. Hasta veya hastalıktan ölen hayvanların kesime alınmaması gerekir. Bu konuda yetkili mercilerden tavsiye alınmalıdır.

Usulüne ve kurallara uygun kesim ve hazırlama sonrasında yenilen domuz etinin veya diğer domuz ürünlerinin domuz gribine yol açtığını gösterir herhangi bir veri yoktur.

Domuz gribi virüsü, domuz eti ve diğer etlerin pişirilmesine ilişkin genel kılavuzlar doğrultusunda et 160°F/70°C ısıda pişirildiğinde ölmektedir.

Enfeksiyonlu kişilere karşı kendimi domuz gribine yakalanmaktan nasıl koruyabilirim?

Geçmişte, insanlarda görülen domuz gribi vakaları genellikle hafif geçmekle birlikte bu enfeksiyonun zaman zaman örneğin zatürree gibi ağır hastalıklara yol açabildiği bilinmektedir. ABD ve Meksika’daki son salgınlarda klinik veriler farklılık göstermektedir. ABD’de kesin teşhisi yapılan vakalardan hiçbiri ağır değildir ve hastalar tıbbi bakıma gerek görülmeden iyileşmişlerdir. Meksika’da ise kimi hastaların daha ağır durumda oldukları bildirilmektedir.

Kendinizi korumak için, griple ilgili genel önlemleri alın:

  • Hasta görünen, ateşi olan ve öksüren kişilerle yakın temastan kaçının.
  • Ellerinizi su ve sabunla sık sık ve iyice yıkayın.
  • Yeterli uyku, besin değeri yüksek gıdalar ve fiziksel aktivite dahil sağlıklı alışkanlıklara yönelin.

Evde hasta biri varsa:

  • Hasta kişinin evde ayrı bir odada kalmasını sağlayın. Eğer bu mümkün değilse, hasta kişinin evdeki diğerlerinden en az 1 metre uzakta olmasını sağlayın.
  • Hastayla ilgilenirken ağzınızı ve burnunuzu örtün. Kolaylıkla yok edilebildiği veya tam temizlenebildiği sürece bunun işin dışarıdan maske alabileceğiniz gibi kendiniz de hazırlayabilirsiniz.
  • Hasta kişiyle her temasınızın ardından ellerinizi su ve sabunla iyice yıkayın.
  • Hasta kişinin bulunduğu yerde havalandırmanın iyi olmasını sağlayın. Havalandırma için kapıları ve pencereleri kullanın.
  • Kolay bulunabilecek temizlik malzemeleriyle çevreyi her zaman temiz tutun.

Domuz gribinin insanlarda da görüldüğü bir ülkede yaşıyorsanız, yerel ve ulusal sağlık yetkililerine başvurarak ek tavsiyeler isteyin.

Domuz gribine yakalandığım düşüncesine kapılırsam ne yapmam gerekir?

Kendinizi rahatsız hissediyorsanız, ateşiniz yüksekse öksürüğünüz ve/veya boğaz ağrınız varsa:

  • Mümkünse işten ve okuldan izin alın, kalabalıklara karışmayın ve evde kalın.
  • Dinlenin ve bol sıvı alın.
  • Öksürüp aksırırken ağzınızı ve burnunuzu mendillerle kapatın ve kullandığınız mendilleri uygun biçimde yok edin.
  • Özellikle öksürüp aksırdıktan sonra ellerinizi su ve sabunla iyice yıkayın.
  • Hasta olduğunuzu ailenize ve arkadaşlarınıza söyleyin ve örneğin alışveriş gibi başkalarıyla teması gerektiren gündelik ev işlerinde yardım isteyin.

Eğer tıbbi bakıma ihtiyacınız varsa:

  • Görünmeden önce doktorunuz veya sağlık görevlinizle temas kurun ve semptomlarınızı anlatın. Domuz gribine yakalandığınız kanısına nereden vardığınızı açıklayın (örneğin yakın zamanda insanlarda domuz gribi vakalarının görüldüğü bir ülkeye gitmiş olmak gibi). Size söylenenleri yapın.
  • Eğer yukarıda belirtilen sağlık görevlileri ile önceden temas kurmanız mümkün değilse, hastalık kuşkunuzu sağlık kuruluşuna ulaşır ulaşmaz hemen dile getirin.
  • Gidip gelirken ağzınızı ve burnunuzu örtün.